Waarom gaan mijn slakken dood? Oorzaken, diagnose en oplossingen

Eerst: hoe weet je of een slak dood is?

Stel eerst vast of de slak echt dood is. Slakken - en appelslakken en nerietslakken in het bijzonder - kunnen dagenlang dicht in hun schelp blijven zitten, zeker na een stressvolle waterwissel, een temperatuurdaling of een verstoring. De test: haal de slak eruit en houd hem onder je neus. Een dode slak ruikt binnen een paar uur sterk naar rotting. Geen geur, geen bevestiging. Een levende slak ligt misschien gewoon te rusten, afgesloten achter zijn operculum (het dekseltje dat de schelpopening afsluit). Twijfel je, wacht dan 24 uur voordat je hem weggooit.

Dode slakken vergaan snel en produceren ammoniak - haal ze uit de bak zodra je zeker weet dat ze dood zijn. Een grote appelslak die in een kleine bak ligt te rotten kan de ammoniak binnen een paar uur flink omhoog jagen.

Oorzaak 1: kopervergiftiging - de grootste moordenaar

Koper is dodelijk voor ongewervelden bij concentraties die voor vissen betrekkelijk onschadelijk zijn. Zelfs koper op 0.15-0.3 ppm - nauwelijks meetbaar en ruim onder de grens waarbij vissen gezondheidsproblemen krijgen - doodt garnalen en slakken. Bronnen van koper in het aquarium:

• Vismedicijnen. Veel middelen tegen parasieten (waaronder populaire middelen tegen witte stip) bevatten kopersulfaat. Lees altijd het etiket voordat je doseert, en behandel nooit in een bak met slakken of garnalen tenzij je ze er eerst uit kunt halen. Veelgebruikte koperhoudende medicijnen zijn onder meer sommige versies van Seachem Cupramine, API Super Ich Cure, en diverse generieke combinaties van malachietgroen en formaline die ook koper kunnen bevatten.
• Kraanwater. Afhankelijk van je plaatselijke waterleidingbedrijf en de leeftijd van je leidingen kan kraanwater verhoogde kopergehaltes bevatten. Koperen leidingen (vooral gebruikelijk in oudere huizen en in sommige delen van het VK) kunnen koper afgeven, zeker bij het eerste water dat er 's ochtends uit komt. Laat de kraan 30 seconden lopen voordat je emmers vult. Osmosewater gebruiken sluit dit helemaal uit.
• Decoratie. Bepaalde decoratie, vooral oudere of merkloze stukken, kan coatings op koperbasis hebben of koperlegeringen bevatten. Koop altijd aquariumveilige decoratie bij een betrouwbare leverancier.
• Luchtslangen en de bijbehorende koppelstukken. Sommige metalen luchtkraantjes bevatten onderdelen van messing (een legering van koper en zink). Die kunnen koper afgeven, zeker in zacht of zuur water. Gebruik kunststof kraantjes.

Vermoed je koper, meet het dan (er zijn kopertests te koop). Haal de bron weg. Doe grote waterwissels met water waar antichloor aan toegevoegd is. Doe tijdelijk actieve kool in je filter - dat haalt een deel van het koper uit de waterkolom. Gebruik je een medicijn, zet de slakken dan eerst over in een apart bakje voordat je behandelt.

Oorzaak 2: lage pH en zacht water - de schelp gaat achteruit

Slakkenschelpen bestaan uit calciumcarbonaat. Zuur water (pH onder 6.5) en heel zacht water (lage GH) lossen de schelp langzaam op. Je ziet putjes, witte plekken, barsten of gaten in de schelp. Uiteindelijk wordt de schelp structureel zwak en gaat de slak dood. Dit gaat geleidelijk - je ziet de schelpen soms weken achteruitgaan voordat er slakken sterven.

De meeste aquariumslakken hebben een pH boven 7.0 en een gemiddelde hardheid (GH 8-15 dGH) nodig om hun schelp gezond te houden. Appelslakken en nerietslakken hebben in het bijzonder kalkrijk water nodig. In beplante bakken met CO₂-bemesting kan de pH 's nachts flink dalen - meet je pH dus ook 's avonds en niet alleen overdag.

De oplossing: verhoog de pH en de GH. Dat kan met koraalgruis in het filter (verhoogt zowel KH als GH), met een sepiaschelp (een gratis kalkbron die langzaam oplost - ruim verkrijgbaar bij de vogelbenodigdheden), of door een kleine hoeveelheid vloeibare calciumsupplement toe te voegen. Regelmatige waterwissels met harder kraanwater helpen ook, als je leidingwater enige hardheid heeft.

Oorzaak 3: uithongering

Verrassend vaak de oorzaak en vaak over het hoofd gezien. In een schone, licht bezette bak met weinig algen kunnen slakken letterlijk verhongeren. Appelslakken, nerietslakken en trompetslakken hebben allemaal voer nodig - algen op oppervlakken, rottend plantenmateriaal en bijvoeding. Is je bak brandschoon en licht bezet, dan vechten je slakken om minimale bronnen.

Bijvoeding voor slakken:

• Geblancheerde groenten - courgette, komkommer, spinazie, boerenkool. Leg er een plakje in en haal het er na 24-48 uur weer uit. De slakken kruipen er bovenop.
• Algentabletten - bedoeld voor bodembewoners, maar de meeste slakken eten ze met plezier.
• Zinkende korrels - elk zinkend voer dat de bodem bereikt.
• Rottend plantenmateriaal - slakken zijn detrituseters en eten afstervende bladeren op.

Heb je roofslakken in de bak, dan eten die andere slakken op. Daar zijn ze voor - maar stort je andere slakkenpopulatie onverwacht in, kijk dan hoeveel roofslakken je hebt.

Oorzaak 4: predatie

Veel vissen eten slakken - sommige gretig, andere als de kans zich voordoet. Vissen die slakken eten zijn onder meer:

• Botia's - clownloaches, yoyo loaches en de meeste botia-soorten zijn fervente slakkeneters. Ze eten elke slak waar ze bij kunnen, in veel gevallen ook grotere appelslakken.
• Kogelvissen - erwtenkogelvissen en grotere kogelvissen eten slakken. Hun snavelachtige gebit is er speciaal op geevolueerd om schelpen te kraken.
• Cichliden - veel cichliden pakken een slak mee als de kans zich voordoet.
• Grote tetra's en goudvissen - eten kleinere slakkensoorten, vooral vijverslakken en posthoornslakken.
• Betta's - vallen kleinere slakken af en toe lastig of happen ernaar.

Heb je een van deze soorten en blijven er slakken verdwijnen, dan is predatie de waarschijnlijke oorzaak. Kijk of er hele schelpen achterblijven (bij predatie blijven lege schelpen liggen) of dat de schelpen juist achteruitgaan (dan is het de waterchemie). Verdwijnen de schelpen helemaal, dan eet iets ze op.

Oorzaak 5: waterkwaliteit en ammoniak

Slakken verdragen matige problemen met de waterkwaliteit wel, maar ernstige niet. Verhoogde ammoniak en nitriet - meestal aanwezig in bakken die niet of nog niet ingereden zijn - doden slakken. Langdurig hoog nitraat (boven 40 ppm) geeft ze ook chronische stress. Gaan je slakken dood in een nieuwe bak, meet dan eerst de ammoniak. Streef naar 0 ppm ammoniak, 0 ppm nitriet en nitraat onder 20 ppm.

Plotselinge veranderingen in de waterwaarden geven slakken ook stress - een grote, koude waterwissel kan ze in shock brengen. Zorg bij waterwissels altijd voor gelijke temperatuur en gebruik netjes antichloor.

Oorzaak 6: stress door beetpakken en wennen

Slakken die je bij een aquariumwinkel koopt zitten vaak in heel ander water - een andere pH, andere hardheid en een andere temperatuur. Zet je ze zonder wennen rechtstreeks in je bak, dan krijgen ze mogelijk enorme sprongen in de waterwaarden te verwerken. Laat het zakje 15 minuten drijven om de temperatuur gelijk te trekken en laat ze daarna in 30-60 minuten druppelsgewijs wennen. Dat is extra belangrijk als jouw water veel zachter of harder is dan dat van de winkel.

Oorzaak 7: ouderdom

Appelslakken worden meestal 1-3 jaar oud. Nerietslakken kunnen onder goede omstandigheden 3-5 jaar worden. Zit een slak al lang in je bak, heeft hij het goed gehad en gaat hij nu dood zonder duidelijke uitwendige oorzaak, dan is ouderdom een echt antwoord. Kijk naar de schelp - oudere appelslakken laten vaak groeiringen zien en zijn wat verweerd bij de punt van de schelp. Niets aan te doen. Gewoon de natuurlijke levensduur van het dier.

Oorzaak 8: zuurstofgebrek

In dichtbeplante bakken kan het zuurstofgehalte 's nachts dalen, en in bakken met te weinig oppervlaktebeweging ook. Slakken kruipen dan naar het wateroppervlak of de waterlijn en ogen lusteloos - dat is een teken van te weinig opgeloste zuurstof. Zet er een uitstroomsteen bij, zorg voor meer oppervlaktebeweging of verbeter de stroming. Zie onze gids over oppervlaktebeweging en zuurstof.

Schelpproblemen in een oogopslag

• Putjes, witte plekken, barsten - zuur water, te weinig kalk. Verhoog de pH en de GH.
• Gaten in de schelp - ernstig kalktekort of zuurinwerking over langere tijd.
• Dunne, doorschijnende schelp bij jonge slakken - te weinig kalk tijdens de groei. Voeg extra calcium toe.
• Donkerder wordende of verkleurde schelp - vaak alleen cosmetisch, kan met het dieet te maken hebben. Meestal niet dodelijk.

Wat je nu moet doen

1. Meet je water: ammoniak, nitriet, nitraat, pH en GH als je een test hebt.
2. Controleer of medicijnen die je onlangs gebruikt hebt koper bevatten.
3. Loop je vissenlijst na op slakkeneters.
4. Bekijk de staat van de schelpen - putjes en aantasting wijzen op pH en hardheid; gave schelpen zonder duidelijke oorzaak wijzen op gifstoffen of waterkwaliteit.
5. Vul kalk aan (sepiaschelp of geblancheerde groente) en ga na of je genoeg voer geeft.

Houd je waterwaarden consequent bij - gebruik App-aquatic om metingen vast te leggen en trends te zien. Een patroon van langzaam dalende pH of oplopend nitraat gaat vaak weken aan slakkensterfte vooraf, en als je dat vroeg ziet voorkom je het probleem in plaats van dat je slachtoffers opruimt.

Gerelateerde gidsen

• Een aquarium inrijden
• Een aquarium opzetten
• Waterwaarden in het aquarium